چرا “گردشگری” در ایران پول نمی‌سازد؟

«انگار قوانین رانندگی برایشان تعریف نشده است. در کنار تمام زیبایی ­ها، مردم خون­گرم و جاذبه­ های که دارد، بی فرهنگی مردم­اش در رانندگی غیرقابل تحمل است.» طرز رانندگی مردم ایران برایش عجیب به نظر می­رسد و گاهی آن را با رانندگی مردم کشورش مقایسه می­کند. دوماه می­شود که آلمان را به مقصد ایران ترک کرده و درحال جمع­آوری خاطرات

پرسپولیس

و عکس­ های سفر است. آدلر که شمال ایران خیلی نظرش را جلب کرده می­گوید:«چند ماه پیش دوستانم به ایران سفر کردند و دیدن عکس ­های سفرشان مخصوصا با دریا و خاطراتی که از اینجا تعریف می­کردند، انگیزه ­ای برای سفرم به این کشور شد.» او معتقد است هنوز مردم کشورش با جاذبه ­های ایران و آثار تاریخی آن آشنا نیستند و اگر نه به حتم آن را اولویت خود برای سفرهایشان قرار می­دهند. البته گفته او خیلی از دور از واقعیت …پرسپولیس

نیست، چرا که رسانه ­های چنین کشورهایی تصاویری دوازه بانی شده و ناقص از ایران به مردم کشورشان ارائه می­دهند و این امر باعث شکل گیری تصور نادرست در ذهن آنها می­شود.

در برخی از فیلم­ها مانند «سیصد»ایرانیان به عنوان افرادی جنگجو و خشونت طلب تصویر می­شوند و پس از برخورد مستقیم مردم این کشورها با ایرانیان، تصور آن‌ها رنگ دیگری به خود می­گیرد. آبان ماه سال گذشته سید علی عراقچی، برادرزاده سید عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ایران اقدام به ساخت کمپین “ایران را باید دید” کرده و درباره هدف خود از این اقدام گفته است: «بسیاری از همکاران من به‌رغم موقعیت شغلی خود، تفاوت ایران(Iran) و عراق (Iraq) را نمی‌دانستند، بنابراین بر آن شدیم که با راه‌اندازی یک کمپین، از همه مردم دنیا بخواهیم تصاویر خود را از جاذبه‌های گردشگری ایران با هشتگ #MustSeeIran علامت‌گذاری کنند تا در همه دنیا این عکس‌ها دردسترس باشد و همه بتوانند چهره واقعی ایران را ببینندبه گفته او این کمپین در هر هفته ۲۷ میلیون و در هر ماه ۱۰۰ میلیون نفر بازدید کننده دارد. عراقچی درباره این کمپین گفته است:«ورود تنها یک درصد از ۱۰۰ میلیون بازدیدکننده ماهانه به عنوان توریست به کشور، یعنی ورود سه میلیارد دلار ارز به ایران و این به معنای آن است که می‌توان درآمدی در حدود دو برابر درآمد نفتی از منبع توریسم برای کشور ایجاد کرد. مطابق آمار منتشر شده هر توریست به صورت میانگین سه هزار دلار ارزآوری دارد و این درآمد بسیار چشم‌گیری است که باید برای جذب آن برنامه‌ریزی دقیق داشت.»

طبق آمار سازمان جهانی گردشگری به طور متوسط از هر ۱۱ تا ۱۵ شاغل در دنیا یک شغل به گردشگری اختصاص داشته است و هر ۵ تا ۱۰ گردش‌گر یک فرصت شغلی ایجاد می­کند. این مسئله به تنهایی می­تواند به یکی از انگیزه ­های هر کشوری برای بالا بردن تعداد گردشگران تبدیل شود. صنعت گردشگری دولت ترکیه در اقدامی حمایتی برای حفظ بازار گردشگری خود در ایران و روسیه در شرایط کاهش قیمت جهانی نفت، به تمام هواپیماهای مسافربری که از روسیه و ایران به ترکیه سفر می کنند کمک هزینه سوخت اعطا می­کند؛ این امر گواه بر اهمیت بحث گردشگری برای کشورهاست.در حال حاضر حدود ۲۶۰ میلیون نفر در جهان در صنعت گردشگری و صنایع مرتبط مشغول به کار هستند، شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC) می‌گوید این صنعت اکنون بیش از ۹٫۵ درصد از تولید ناخالص داخلی کشورهای جهان را به خود اختصاص داده و اندازه آن مجموعا ۷ هزار میلیارد دلار است.مطابق برآورد سازمان جهانی گردشگری، کل گردشگران دنیا در سال ۱۹۵۰، تقریبا ۲۵ میلیون نفر و در سال ۲۰۰۰ حدود ۶۹۲ میلیون نفر بوده است. هم‌چنین پیش‌بینی می­شود در سال ۲۰۲۰ به ۱ میلیارد و ۶۰۰ میلیون نفر برسد. یعنی سالانه ۳٫۴ درصد رشد در طول یک دوره ۲۵ ساله از سال­های ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۰ صورت خواهد گرفت.

سهم ایران از کیک گردشگری جهانی چقدر است؟

«اگر مدیریت جاذبه­ های توریستی استان اصفهان در اختیار مالزی قرار گیرد، سالانه برابر با ارز آوری نفت برای ایران سود آور خواهد بود.» ماهاتیر محمد، نخست وزیر سابق مالزی در جریان یکی از سفرهایش به ایران، چنین توصیفی از کشور ارائه داده بود. روایت آمارها نیز تأیید می‌کند سهم ایران از کیک پر حجم و خوش طعم گردشگری بیش از برشی باریک نیست.

بر اساس گزارش سازمان جهانی گردشگری نیز ایران در ردیف ۱۰ کشور برتر دنیا در زمینه گردشگری قرار دارد اما سهم کشور از این صنعت سودآور کمتر از نیم درصد است. در سال ۲۰۱۳ از مجموع ۱۵۰ میلیون سفر خارجی در جهان، سهم ایران فقط ۴ میلیون نفر بوده است.

عدم توازن بین ورودی­ها و خروجی­های ایران نیز، یکی دیگر از معضلات صنعت گردشگری ایران است. بر اساس مستندات موجود در سال ۲۰۱۳ حدود ۷ میلیون نفرایرانی با صرف هزینه‌ای معادل ۱۰ میلیارد دلار به خارج از کشور سفر کرده‌اند. در حالی که در همین سال ایران فقط پذیرای ۴ میلیون گردشگر بوده و از این محل درآمدی معادل ۵ میلیارد دلار کسب کرده است.

مسعود سلطانی‌فر، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی یک ماه پیش گفته بود:«سالانه حدود ۵ میلیون گردشگر به کشور می‌‌آیند و از این گردشگران ۷ تا ۷ و نیم میلیارد دلار درآمد کسب می‌شود.» این میزان درآمد در حالی است که کشورهای همسایه ایران گردشگری به یکی از محل‌های اصلی کسب درآمدشان تبدیل شده است.

در سال ۲۰۱۴ حدود ۴۱ میلیون و ۴۰۰ هزار گردشگر خارجی از ترکیه دیدن کردند که از مجموع ۳۴٫۳ میلیارد دلار درآمد حاصله از ورود این گردشگران، ۶٫۵ میلیارد دلار بابت هزینه برای وعده‌های غذایی و خوراکی‌ها بوده است. با استناد به آمارمعاون رئیس جمهور، درآمد ایران از ورود گردش‌گران خارجی در سال گذشته حدود ۷ میلیارد دلار بوده است؛ این رقم تقریباً با هزینه وعده‌های غذایی توریست‌های ترکیه برابر است.

این میزان درآمد در حالی است که بر اساس سند چشم انداز توسعه، تا سال ۱۴۰۴ ایران باید میزبان ۲۰ میلیون گردش‌گر باشد و از این محل ۲۵ میلیارد دلار درآمد ارزی کسب کند.

بر اساس اطلاعات  رسمی مرکز آمار ایران سالیانه ۴۶ میلیارد تومان هزینه تور­های مسافرتی ایران به خارج از کشور می­­شود. از این رقم ۲۰ میلیارد تومان به هزینه ­های حمل ­و­نقل می­رسد، ۱۷ میلیارد تومان هزینه سوغاتی می­شود، ۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان برای هزینه ­های خوراکی  مصرف می­شود، ۲ میلیارد تومان هزینه اقامت و ۶ میلیارد تومان نیز هزینه خرید کالا و لوازم از کشورهای مقصد و به خصوص ترکیه می­شود. طی یک سال گذشته تنها ۴ هزار و ۳۸۷ میلیارد تومان صرف سفرهای داخلی شده و بخش مهمی از تمرکز شهروندان ایرانی صرف مسافرت به آن سوی مرزها شده است.

گزارش مجمع اقتصاد (WEF)، در حوزه سفر و گردشگری هر ۲ سال یکبار منتشر می­شود. این گزارش ابزاری استراتژیک برای کسب و کارها و دولت‌ها، و منبعی خوب جهت مقایسه کشورها از حیث رقابت در گردشگری و اتخاذ تصمیم ­گیری ­های مهم در سرمایه گذاری صنعت گردشگری است. مجمع جهانی اقتصاد در گزارشی با عنوان شاخص رقابت­پذیری گردشگری و سفر در سال ۲۰۱۵ با مطالعه ۱۴۱ کشور جهان، در نهایت ایران را به عنوان اقتصادی­ترین و ارزان­ترین مقصد گردشگری جهان شناخت. ایران توانسته در رقابت­پذیری قیمت در سفر و گردشگری رتبه اول، در زمینه مالیات بر بلیط و عوارض فرودگاهی رتبه سوم، در تعداد سایت­های ثبت شده جهانی میراث فرهنگی رتبه نهم و همچنین در تعداد نمودها و تجلیات فرهنگی شفاهی و ناملموس رتبه دهم را از ۱۴۱ کشور کسب کند.

اما در سال ۹۳ رشد چشمگیری در آمار توریست­های ایران به وجود آمده است. پور فرج، رییس جامعه تورگردانان ایران اعلام کرده است: «طبق پیش بینی های صورت گرفته برای این سال، آمار گردشگران ورودی به کشور ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار اعلام شده بود، این در حالی است که این عدد تا پایان سال به بیش از ۵ میلیون نفر رسید.» اما در همین سال حدود ۵ میلیون و ۶۰۰ هزار گردشگر از کشور خارج شده است.مسئولان گردشگری کشور از ورود ۴ میلیون و ۱۲۶ هزار گردشگر خارجی در سال ۹۲ به کشور خبر داده­ اند. این آمار نشان می‌دهد میزان ورود گردشگران خارجی به کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل، ۲۱ درصد رشد داشته است. بر اساس این گزارش کشورهای اول در تعداد گردشگر خارجی ورودی در سال ۹۲، عراق آذربایجان، افغانستان، ترکیه، پاکستان، ترکمنستان، عربستان سعودی، کویت و هندوستان بوده است. از این تعداد حدود دو میلیون و ۵۰۰ هزار نفر از آنها با منظورهای خاص گردشگری به کشور آمده اند که سفر به منظور زیارت در اولویت آنها بوده است.

محسن مهرعلیزاده، رییس کمیسیون گردش‌گری اتاق بازرگانی ایران در گفتگو با «آینده نگر» می‌گوید صنعت توریسم در ایران نوسان زیاد داشته و روند ثابتی وجود نداشته است. او می­گوید: «متاسفانه در چند سال اخیر روند افزایشی نداشته­ایم، ولی به دلیل اتفاقاتی که در منطقه افتاد این صنعت در کشورمان کمی وضع بهبود به خود گرفت. چرا که وضع زندگی مردم کشور عراق و سوریه بهتر و راه آمدن آنها به ایران باز شد. از آنجا که بخش قابل توجهی از توریست ­هایی که به ایران سفر می­کنند توریست های مذهبی هستند که از این کشورها می آیند و با توجه به وضعیت اقتصادی و موضع گیری دولت آنها، رشد کمی در چند سال اخیر داشته­ ایم.»

در سال ۹۴ نیز طبق پیش بینی های صورت گرفته در لایحه بودجه ۹۴، توازن گردشگری ورودی و خروجی در این سال همچنان منفی خواهد ماند. بر این اساس در مقابل ۵ میلیون و ۲۵ هزار گردشگری که از خارج کشور به ایران وارد می­شوند، ۶ میلیون و ۹۰۰ هزار ایرانی از کشور خارج خواهند شد.

مسعود سلطانی فر، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی نیز اعلام کرده است: «در دوره تاریخی ۲۸ اسفند ۹۳ تا ۱۴ فروردین ۹۴، تعداد ۶۰ میلیون و ۸۴ هزار نفر اقامت در شب ثبت شده است که اگر میانگین سفر یک فرد را ۴ روز تصور کنیم، حدود ۱۵ میلیون مسافر و گردشگر در این مدت داشته‌ایم که این رقم نسبت به نوروز سال گذشته ۳ درصد افزایش داشته است.»

۲ ماه است در تحلیل‌‌های تمام کارشناسان اقتصادی، یک تحول سیاسی کشور نقش اساسی دارد. «توافق هسته‌ای» از تحلیل مهرعلیزاده در حوزه گردشگری نیز بیرون نمانده است. او درباره چشم‌انداز صنعت گردشگری ایران می‌گوید: «ایران تاکنون از بعد مسائل اقتصادی و تبادلات مالی تا حدودی مشکل داشته است که پس از رفع تحریم­ها این وضعیت بهبود یافته و باعث تسهیل ورود گردشگر به کشور خواهد شد» به اعتقاد او، بیشترین تاثیر رفع تحریم­ها بر صنعت گردشگری به دلیل تغییر دیدگاه­ مردم سایر کشورها به ایران است:«دیدگاه هایی در دنیا نسبت به مسائل امنیتی، فضای فرهنگی و … ایران در دنیا ایجاد شده بود و با رفع تحریم­ها، گروهها و شرکتهای فعال در توریسم تلاش می­کنند مردم کشورشان را برای بازدید به ایران بفرستند. حتی انگیزه مضاعفی برای مردم دنیا ایجاد شده تا ببینند کشوری که مدتی طولانی در مقابل کشورهای قدرتمند جهان مقاومت کرد و تسلیم نشد و کشوری که حرفهای منفی درباره آن می­زدند و حالا از فضائلش سخن می­گویند، چه شکلی است.»

همچنین به گفته مسود سلطانی فر، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بازگشت محموله­ های باستانی بعد از ۵۰ سال به ایران، لغو روادید ۴۰ کشور و بسته پیشنهادی سرمایه­ گزاری با بیش ازهزار پروژه از برنامه-های این سازمان برای دوران پس از تحریم است. اینها از مواردی است که اگر تحقق یابد می تواند تحول قابل ملاحظه ای در صنعت گردشگری ایران و افزایش رشد اقتصادی کشور ایجاد کند.

* راضیه علی‌پور / ماه‌نامه اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *