منزلگاه حکیم ملاصدرا در کهک ، شهرت صدرای شیراز مرهون گوشه نشینی در کهک

نوشته : فرید اعرابی

خانه تاریخی حکیم ملاصدرا در شهر کهک در ۳۰ کیلومتری شهر قم یادگاری بازمانده از دوران اقامت ۱۵ ساله او در این منطقه است.

شهر كهك ، مركز بخش كهك ، در جنوب شرقي شهرستان قم قرار گرفته است. اين شهر از بخش شمال به روستاي ورجان و سيرو و از جنوب به روستاهاي قبادبزن و بيدهند و از مغرب به اراضي مسيلهاي فصلي بخش و از شرق به اراضي كشاورزي و اراضي ميم محدود مي‌باشد. در جنوب شهر كهك مناطق خوش آب و هوايي ماننده وشنوه، ميم، دستگرد نيز قرار دارند و بطور كلي شهر كهك را مي‌توان مركز بخش ييلاقي قم ناميد كه داراي آب و هوايي خنك تر از شهر قم مي‌باشد.

کهک نسبت به قم دارای آب و هوایی مطبوع‏تر، بارندگی بیشتر و حاصلخیزی مناسب‏تری است. در مدخل ورودی کهک و در امتداد جاده شمالی، منظره‏ای از بخش جدیدالتأسیس یک شهر کوچک که در تمام نقاط ایران به یک شکل ساخته می‏شود ظاهر می‏شود. یک بلوار که در انتها به یک میدان می‏رسد ، این میدان نیز بنام حکیم ملاصدرا نامگذاری شده است . پس از آن به خیابان‏ها و مناطق جدید الاحداث برمی‏خورید.

با عبور از خیابان‏های موازی، به نقطه‏ای می‏رسید که بلندی درختان کهن آن نشان از قدمت آن حوزه دارد. در این قسمت بافت اصیل کهک نمایان می‏شود.

در انتهای بافت قدیمی روستا، در مرکز یک باغ، خانه ملاصدرا قرار دارد که مهم‏ترین اثر تاریخی داخل این بافت است. هر چند حضور و اقامت ملاصدرا در کهک قم بر اساس منابع و مدارک معتبر قطعی و محرز است، ولی در مورد اقامت وی در چهار صفه‏ای که به خانه ملاصدرا معروف است سخنان پراکنده‏ای به ویژه از سوی اهالی محل ابراز می‏شود. اما شواهد و مدارکی از قبیل تاریخ بنای چهار صفه (با عنایت به شواهد معماری) که همزمان با حیات ملاصدرا در عصر صفوی بوده، شکل‏گیری مجموعه اعم از مسجد کوچک و آرامش محل که خارج از بافت متراکم روستایی بوده و همین طور نامگذاری‏هایی مانند چال آقا، که عارضه‏ای طبیعی در کنار مجموعه است، می‏تواند گویای حضور شخصیتی والامقام در این مکان باشد.

خانه ملاصدرا

تزئینات بنای این خانه شامل گچ‌بری شبه سجاده‌ای و مشبک‌های گچی در نورگیرهاست. محوطه اصلی این بنا سقف گنبدی شکل دارد و در راس گنبد آن، شیشه‌های رنگی نور را به داخل بنا هدایت می‌کند.

عناصر شاخص خانه ملاصدرا

در حال حاضر خانه ملاصدرا شامل یک گنبد و سه صفه است که به همراه قسمت‏های مرمت شده اطراف، به عنوان خانه حکیم ملاصدرا مورد بازدید قرار می‏گیرد خوشبختانه مجموعه در کل از پتانسیل فراوانی برخوردار بوده که اولین آنها همان چهار صفه با پی‏رنگ‏ها و شواهد باقی مانده از کل اثر است.

دومین عنصر شاخص مجموعه بنایی موسوم به عصاری است که در شمال غربی باغ قرار دارد و دارای ارزش معماری و فن‏آوری بالایی است. سومین بنا ، بنای کوچکی است که در شمال شرقی باغ قرار دارد.

اقامت ۱۵ ساله ملاصدرا در کهک

صدرالمتألهین، معروف به ملاصدرا در حدود سال ۹۸۰ هجری قمری در شهر شیراز به دنیا آمد. در سن ۱۷ سالگی برای ادامه تحصیل به اصفهان رفت. پس از تکمیل تحصیلات فلسفی و عرفانی خود، برای تهذیب نفس و سیر و سلوک و نیز به سبب مخالفت عده‏ای ناچار به ترک اصفهان شد .

با بررسی اجمالی ارقام و تاریخ فوق می‏توان سال ۱۰۲۰ هجری قمری را میانگین احتمالی سال‏هایی دانست که ملاصدرا در کهک بوده است.

خانه ملاصدرا که قدمت آن به دوره صفویه بر می گردد در منتهی الیه غرب شهر کهک، در محله چال حمام واقع است که پیرامون آن را خانه‌های روستایی با بافت معماری مناطق گرمسیری ایران و همچنین درختان کهن و باشکوهی هستیم که به دور از شلوغی‌های چند کیلومتری خود،‌ ما را به آرامشی به وسعت تاریخ پربار سرزمینمان دعوت می‌کند.

خانه ملاصدرا دارای حیاط مستطیل شکلی است که ورودی آن در ضلع غربی است و در ضلع جنوبی چند اتاق مسکونی ساخته شده که قسمت اصلی در ضلع شمالی حیاط قرار دارد .

تالار دارای ارسی (شیشه‌های رنگی پنجره‌ها ) رفیعی است و  پلان اصلی بنا از یک هشتی چهار ایوانه با طاق و گنبد مرتفع در دو طبقه تشکیل شده است که طبقه دوم آن در زوایای ایوانها است.

در این بنا از خشت خام، ملات گل و سقف با تیرهای چوبی استفاده شده و عرض دیوارها همچون سایر بناهای قدیمی به دلیل باربر بودن دیوارها بسیار قطور بوده و به ۶۰ سانتی متر می‌رسد.

سقف خانه ملاصدرا دارای  تزئینات بنا شامل گچبری های ساده و البته کاربندی های بسیار زیبا در سقف موجب شده فضایی اصیل را فراهم آورد .

مواد و مصالح به کار رفته در مجموعه و البته تزئینات بنا ، نشان از معماری عصر صفویه است.

ملاصدرا سر آمد حکمای اسلامی در جهان

محمد بن ابراهیم یحیی شیرازی، معروف به ملاصدرا، بنیانگذار حکمت متعالیه، سرآمد حکمای اسلامی و یکی از بزرگترین دانشمندان جهان در فلسفه الهی و اسلامی است.

برخی مورخان دوره زندگی ملاصدرا را به سه بخش تقسیم می‌کنند که یک بخش از آن دوران شاگردی، بخشی دوره گوشه نشینی و انزوا و بخش سوم را نیز دوره کتابت و نگارش تقسیم کرده‌اند.

دوره گوشه‌نشینی ملاصدرا‌ و دوری‌ از مردم‌ و روی‌آوردن‌ به‌ عبادت‌ در همین خانه سپری شده است.

ملاصدرا حالات نفسانیش را مرهون گوشه نشینی ۱۵ ساله در کهک می‌داند

او در این‌ زمان‌ دراز جز عبادت‌ و مجاهده‌ و ریاضت، کار دیگری ‌ نداشت‌ و به‌ طور طبیعی‌ تمام‌ توجه‌ او به‌ خداوند بود و برای‌ برطرف‌نمودن‌ دشواری‌ها به‌ درگاه‌ او دعا می‌‌کرد.

ملاصدرا در خصوص اقامت ۱۵ ساله خود در کهک و کوه‌های اطراف این دهستان اینگونه می‌گوید که‌ براثر مجاهدتهای‌ طولانی، جانم‌ مشتعل‌ و قلبم‌ بر اثر کثرت‌ ریاضت‌ها، به‌ شدت‌ ملتهب‌ شد و انوار ملکوت‌ بر آن‌ تابیدن‌ گرفت‌ و رموز عالم‌ جبروت‌ بر آن‌ وارد شد و انوار احدیت‌ به‌ آن‌ پیوست‌ و الطاف‌ الهی‌ آن‌ را پشتیبانی‌ و مدد کرد و در نتیجه‌ به‌ رموزی که‌ تاکنون‌ آگاه‌ نبودم‌ آگاه‌ شدم‌ و رموز و نکته‌های‌ نابی‌ که‌ از برهان‌ برایم‌ کشف‌ نشده‌ بود، پدیدآمد، بلکه‌ آنچه‌ را پیش‌ از این‌ با برهان‌ به‌ آن‌ آگاه‌ شده‌ بودم، با شهود و عیان‌ به‌ بیش‌ از آن‌ معاینه‌ دیدم.

ملاصدرا این‌ مطلب‌ را در بسیاری‌ از نوشته‌های‌ خود تکرار می‌کند و حالات نفسانی خود را مدیون همان ۱۵ سال گوشه نشینی و انزوا در همین خانه موجود در کهک می‌داند که بعد از این مدت شروع به نوشتن می‌کند.

ملاصدرا کتاب معروف اسفار را در کهک به نگارش در می‌آورد که پس از بازگشت به شیراز شهرت صدرای شیرازی عالمگیر می‌شود و طالبان حکمت از نواحی و اطراف برای درک فیض به حضورش می‌شتافتند.

این حکیم وارسته در طول عمر ۷۱ ساله‌اش، ‌هفت بار با پای پیاده به حج مشرف شد و به هنگام سفر هفتم  به سال ۱۰۵۰ هجری قمری در شهر بصره دیده از جهان بست و در همانجا به خاک سپرده شد و اگر چه امروز اثری از قبر او نیست اما عطر دلنشین حکمت متعالیه از مرکب نوشته هایش همواره مشام جان را می نوازد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *